डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर जयंती

*डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीच्या निमित्ताने काही शब्द*

Dr. Bhimrao Ramji Ambedkar म्हणजेच डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे भारतीय इतिहासातील एक महान विचारवंत, समाजसुधारक, अर्थतज्ज्ञ, कायदेतज्ज्ञ आणि भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार होते. त्यांनी आयुष्यभर अन्याय, अस्पृश्यता आणि सामाजिक विषमतेविरुद्ध लढा दिला आणि समाजात समता, बंधुता आणि न्याय यांचे तत्त्व रुजवले.

*प्रारंभिक जीवन*

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचा जन्म १४ एप्रिल १८९१ रोजी Mhow (आताचे डॉ. आंबेडकर नगर) येथे झाला. त्यांचे पूर्ण नाव भीमराव रामजी आंबेडकर होते. त्यांचे वडील रामजी सकपाळ हे ब्रिटिश सैन्यात सूबेदार होते आणि आई भीमाबाई होत्या. ते महार या समाजात जन्माला आले, जो त्या काळी अस्पृश्य मानला जात होता.

लहानपणापासूनच बाबासाहेबांना जातीय भेदभावाचा सामना करावा लागला. शाळेत त्यांना वेगळे बसवले जाई, पाणी पिण्यासाठीही परवानगी घ्यावी लागे. तरीही त्यांनी शिक्षणात प्रचंड मेहनत घेतली आणि उच्च शिक्षण घेण्याचा ध्यास घेतला.

*शिक्षण प्रवास*

बाबासाहेब अत्यंत हुशार विद्यार्थी होते. त्यांनी मुंबईतील एल्फिन्स्टन हायस्कूलमधून मॅट्रिक पूर्ण केले, जे त्या काळात त्यांच्या समाजासाठी मोठे यश होते. पुढे त्यांनी एल्फिन्स्टन कॉलेजमधून पदवी मिळवली.

त्यांना बडोद्याचे महाराज Sayajirao Gaekwad III यांच्याकडून शिष्यवृत्ती मिळाली आणि ते परदेशात शिक्षणासाठी गेले.

त्यांनी Columbia University (अमेरिका) येथून अर्थशास्त्रात एम.ए. आणि पीएच.डी. प्राप्त केली.

पुढे त्यांनी London School of Economics येथे अर्थशास्त्रात डी.एससी. केली.

तसेच त्यांनी Gray’s Inn येथे कायद्याचे शिक्षण घेतले.
त्यांचे शिक्षण हे त्या काळात अतिशय दुर्मिळ आणि प्रेरणादायी होते.

*सामाजिक कार्य आणि आंदोलन*
भारतामध्ये परतल्यावर त्यांनी अस्पृश्यतेविरुद्ध आणि सामाजिक अन्यायाविरुद्ध लढा सुरू केला.

*महाड चवदार तळे सत्याग्रह (१९२७)*
Mahad Satyagraha हा बाबासाहेबांचा पहिला मोठा आंदोलन होता. त्यांनी सर्वांना सार्वजनिक पाण्याचा हक्क मिळावा म्हणून आंदोलन केले.

*नाशिकचा काळाराम मंदिर प्रवेश आंदोलन*
Kalaram Temple Entry Movement द्वारे त्यांनी दलितांना मंदिरात प्रवेश मिळवण्यासाठी लढा दिला.

*गोलमेज परिषद (Round Table Conference)*
Round Table Conferences मध्ये त्यांनी दलितांच्या हक्कांसाठी आवाज उठवला.

*राजकीय कार्य*
डॉ. आंबेडकर यांनी दलितांच्या हक्कांसाठी स्वतंत्र राजकीय पक्ष स्थापन केले.
इंडिपेंडंट लेबर पार्टी (१९३६)
शेड्यूल्ड कास्ट्स फेडरेशन (१९४२)

त्यांनी कामगार, शेतकरी आणि दलितांच्या समस्यांवर काम केले.

*भारतीय राज्यघटना आणि योगदान*
भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर Jawaharlal Nehru यांनी डॉ. आंबेडकर यांची कायदामंत्री म्हणून नियुक्ती केली.

त्यांना भारतीय राज्यघटना तयार करण्यासाठी घटनासमितीचे अध्यक्ष करण्यात आले.

 *भारतीय राज्यघटना (Constitution of India)* तयार करण्यात त्यांचे मोलाचे योगदान आहे. त्यांनी संविधानात खालील तत्त्वांचा समावेश केला:
समानता (Equality)
स्वातंत्र्य (Liberty)
बंधुता (Fraternity)
न्याय (Justice)

Constitution of India ही जगातील सर्वात मोठी लिखित राज्यघटना आहे.

*धर्मांतर आणि बौद्ध धर्म स्वीकार*
हिंदू धर्मातील जातीय अन्यायामुळे बाबासाहेबांनी बौद्ध धर्म स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला.
१४ ऑक्टोबर १९५६ रोजी Nagpur येथे त्यांनी लाखो अनुयायांसह बौद्ध धर्म स्वीकारला.
हा ऐतिहासिक प्रसंग Deekshabhoomi Conversion म्हणून ओळखला जातो.

*साहित्य आणि विचार*
डॉ. आंबेडकर हे एक महान लेखकही होते. त्यांच्या काही प्रसिद्ध ग्रंथ:
Annihilation of Caste
Who Were the Shudras?
The Buddha and His Dhamma
त्यांच्या लेखनातून सामाजिक समता, धर्मनिरपेक्षता आणि मानवी हक्क यांचे महत्त्व स्पष्ट होते.

  *डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी प्राप्त केलेल्या पदव्या*
 भारतातील शिक्षण
B.A. (Bachelor of Arts)
University of Bombay
विषय: अर्थशास्त्र आणि राजकारण
 अमेरिका (USA)
M.A. (Master of Arts)
Columbia University
विषय: अर्थशास्त्र
Ph.D. (Doctor of Philosophy)
Columbia University
विषय: अर्थशास्त्र
संशोधन: Ancient Indian कॉमर्स
 इंग्लंड (UK)
M.Sc. (Master of Science) (काही संदर्भात M.A. equivalent मानली जाते)
London School of Economics
विषय: अर्थशास्त्र
D.Sc. (Doctor of Science)
London School of Economics
विषय: अर्थशास्त्र
संशोधन: The Problem of the Rupee
Barrister-at-Law
Gray’s Inn
कायद्याची पदवी (वकील म्हणून पात्रता)
 इतर सन्माननीय पदव्या
LL.D. (Doctor of Laws – Honorary)
Columbia University (सन्मानार्थ)
D.Litt. (Doctor of Literature – Honorary)
Osmania University (सन्मानार्थ)

*मृत्यू आणि सन्मान*
६ डिसेंबर १९५६ रोजी दिल्ली येथे त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनानंतर १९९० साली त्यांना भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान Bharat Ratna देण्यात आला.

*विचारधारा आणि संदेश*
डॉ. आंबेडकर यांनी दिलेला मुख्य संदेश:
 `“शिका, संघटित व्हा आणि संघर्ष करा”`

*त्यांच्या विचारांचे मुख्य आधार:*
सामाजिक समता
शिक्षणाचे महत्त्व
स्त्री-पुरुष समानता
लोकशाही मूल्ये

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे केवळ एक व्यक्तिमत्त्व नव्हते, तर ते एक विचार होते. त्यांनी भारतातील कोट्यवधी लोकांना स्वाभिमानाने जगण्याची प्रेरणा दिली. त्यांचे जीवन हे संघर्ष, शिक्षण आणि समाजसेवेचे अद्वितीय उदाहरण आहे.

आजही त्यांच्या विचारांची गरज समाजाला आहे. जातीय भेदभाव, अन्याय आणि विषमता संपवण्यासाठी त्यांचे विचार मार्गदर्शक ठरतात.

*शब्दांकन*
*शिवश्री लक्ष्मण काटेकर*
累 *7588020886*
♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️♻️